دیتاسنترهای هوش مصنوعی برای تأمین برق سراغ موتور جت رفتند!
تصور کنید موتور هواپیمایی که سال‌ها پیش بازنشسته شده، دوباره روشن شود؛ اما این بار قرار نباشد هواپیمایی را به آسمان ببرد! شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی حالا از موتورهای جت قدیمی برای تولید برق استفاده می‌کنند تا دیتاسنترهای عظیم خود را روشن نگه دارند. این تصمیم عجیب از کجا آمده و چرا غول‌های فناوری برای تأمین انرژی موردنیازشان به چنین راهکاری متوسل شده‌اند؟
فهرست محتوا
هوش مصنوعی با کمبود برق روبه‌رو شده است
ساخت دیتاسنترهای جدید با سرعت زیادی ادامه دارد، اما زیرساخت‌های انرژی نمی‌توانند به همین سرعت خودشان را با این رشد هماهنگ کنند. آموزش مدل‌های هوش مصنوعی و اجرای سرویس‌هایی مانند چت‌بات‌ها به هزاران پردازنده قدرتمند نیاز دارد که برای فعالیت مداوم، برق زیادی مصرف می‌کنند. در نتیجه، تأمین انرژی به یکی از مهم‌ترین موانع توسعه زیرساخت هوش مصنوعی تبدیل شده است؛ مشکلی که حتی سرمایه‌گذاری‌های میلیارد دلاری هم به‌تنهایی نمی‌توانند آن را برطرف کنند.
طبق گزارش جدید رویترز در ۹ نوامبر ۲۰۲۶، سفارش‌های جهانی توربین‌های گازی از ۱۰۰ گیگاوات عبور کرده، درحالی‌که ظرفیت تولید سالانه سازندگان بین ۶۰ تا ۷۰ گیگاوات برآورد می‌شود. در آمریکا، خریداران برای تحویل توربین‌های جدید به‌طور متوسط باید شش سال منتظر بمانند. بعضی سفارش‌ها حتی به بازه زمانی ۲۰۳۰ تا ۲۰۳۱ موکول شده‌اند. چنین تأخیری برای شرکت‌هایی که می‌خواهند هرچه سریع‌تر دیتاسنتر بسازند، مشکل بزرگی به شمار می‌رود.
موتور هواپیما چطور برق تولید می‌کند؟
راه‌حل شرکت‌ها استفاده از موتورهای جت بازنشسته‌ای است که دیگر برای پرواز مناسب نیستند، اما همچنان می‌توان از بخش‌های اصلی آن‌ها استفاده کرد. شرکت‌های متخصص این موتورها را بازسازی می‌کنند و با تغییراتی در ساختارشان، آن‌ها را به ژنراتور تبدیل می‌کنند. در این فرایند، موتور به‌جای تولید نیروی رانش برای حرکت هواپیما، انرژی مکانیکی موردنیاز یک ژنراتور را تأمین می‌کند تا برق تولید شود.
برای این کار، بخش‌هایی مانند فن جلویی و پوسته موتور تغییر می‌کنند و محفظه احتراق نیز برای استفاده از گاز طبیعی آماده می‌شود. سپس محور مرکزی موتور به یک جعبه‌دنده و ژنراتور متصل می‌شود. به این ترتیب، انرژی حاصل از احتراق سوخت به حرکت مکانیکی و در نهایت برق تبدیل خواهد شد. این فناوری کاملاً جدید نیست، اما استفاده گسترده از آن برای تأمین برق دیتاسنترهای عظیم هوش مصنوعی، حالا توجه صنعت انرژی را به خود جلب کرده است.
پای xAI و OpenAI هم به ماجرا باز شد
یکی از نمونه‌های مهم این اتفاق به شرکت xAI متعلق به ایلان ماسک مربوط می‌شود. طبق گزارش نیویورک‌تایمز، این شرکت هشت توربین تبدیل‌شده از موتور جت را در ایالت می‌سی‌سی‌پی نصب کرده تا بخشی از برق موردنیاز دیتاسنتر Colossus 2 خود را تأمین کند. این تجهیزات توسط شرکت ProEnergy بازسازی شده‌اند و از فناوری موتورهای جنرال الکتریک مورد استفاده در هواپیماهای تجاری بهره می‌برند. این نمونه نشان می‌دهد استفاده از موتورهای بازنشسته دیگر صرفاً یک ایده آزمایشی نیست.
البته xAI تنها شرکتی نیست که به تولید برق در محل دیتاسنتر فکر می‌کند. OpenAI نیز در سال ۲۰۲۵ برای تأمین انرژی نخستین سایت پروژه Stargate در ابیلین تگزاس از توربین‌های گازی استفاده کرد. شرکت Crusoe که ساخت این مجموعه را برعهده دارد، سفارش ۱۳ توربین تبدیل‌شده از ProEnergy را نیز ثبت کرده است. این تحولات نشان می‌دهند شرکت‌های هوش مصنوعی دیگر نمی‌خواهند تمام برنامه‌های توسعه خود را به زمان‌بندی شرکت‌های برق وابسته کنند.
این راهکار چه هزینه‌ای دارد؟
استفاده از موتورهای جت قدیمی اگرچه می‌تواند مشکل دسترسی سریع به برق را تا حدی برطرف کند، اما بدون هزینه نیست. این تجهیزات در مقایسه با توربین‌هایی که از ابتدا برای نیروگاه‌های گازی طراحی شده‌اند، معمولاً بازده کمتری دارند و آلایندگی بیشتری تولید می‌کنند. همچنین برای تولید مقدار مشخصی برق، ممکن است به تعداد بیشتری از آن‌ها نیاز باشد. هزینه تعمیر، نگهداری و تأمین سوخت نیز از چالش‌هایی است که شرکت‌ها باید در محاسبات اقتصادی خود در نظر بگیرند.
گزارش نیویورک‌تایمز درباره تأسیسات xAI در می‌سی‌سی‌پی به نگرانی‌های جدی‌تری هم اشاره می‌کند. مجوزهای صادرشده برای این تجهیزات، محدودیت انتشار مونوکسیدکربن را تا دو برابر توربین‌های دیگر همان سایت و سقف برخی ترکیبات آلی فرار را ۲۵ درصد بالاتر تعیین کرده‌اند. این آلاینده‌ها می‌توانند برای سلامت انسان خطرناک باشند و همین موضوع اعتراض گروه‌های زیست‌محیطی را به دنبال داشته است. بنابراین سرعت بیشتر در تأمین برق ممکن است به بهای فشار زیست‌محیطی بیشتر تمام شود.
موتورهای بازنشسته ناجی دیتاسنترها می‌شوند؟
بازار تبدیل موتور هواپیما به ژنراتور در حال رشد است و شرکت‌هایی مانند FTAI Aviation نیز روی آن سرمایه‌گذاری کرده‌اند. این شرکت ژنراتور Mod-1 را بر پایه موتور CFM56 ساخته که در هواپیماهای تجاری متعددی استفاده شده است. طبق اطلاعات منتشرشده، این محصول در آزمایش‌ها توانسته ۲۳ مگاوات برق به‌صورت مداوم و حداکثر ۲۵ مگاوات در شرایط اوج تولید کند. FTAI همچنین قراردادهایی برای تحویل بیش از ۱۰۰ ژنراتور مبتنی بر این موتور در سال‌های ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸ دارد.
بااین‌حال، موتورهای جت بازنشسته قرار نیست به‌تنهایی مشکل انرژی هوش مصنوعی را حل کنند. ظرفیت محدود تجهیزات دست‌دوم، هزینه نگهداری، آلایندگی و مشکلات اتصال به شبکه برق همچنان پابرجا هستند. آنچه این اتفاق نشان می‌دهد، شدت رقابت شرکت‌های فناوری برای دسترسی به انرژی است؛ رقابتی که حالا صنعت هوانوردی را هم وارد بازی کرده است. شاید در آینده نزدیک، موتورهایی که روزی مسافران را جابه‌جا می‌کردند، نقش متفاوتی در روشن نگه داشتن دنیای هوش مصنوعی داشته باشند.
آداک مگ، به‌روزترین رسانه اخبار تکنولوژی.
گفتوگو درباره این نوشته
نظرات شامل تبلیغات، فحاشی و اسپویل تایید نخواهد شد.
اولین نفری باشید که درباره این نوشته نظر می‌دهد.